15 փետրվարի 02 (88)   2008 թ.

«ԾԱՌԱՅՈՂԱԿԱՆ ՍԻՐԱՎԵՊ» ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ ՀԵՏ ԵՎ` ՆԵՐՔԻՆ ԱՅՐՄԱՆ ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ

 Մեզ մոտ հայրենասիրության մի տեսակ կա, որ բխում է ոչ թե հոգու խորքերից կամ սկզբունքներից, այլ զուտ սոցիալական վիճակից ու պաշտոնեական դիրքից, այլ կերպ՝ ի պաշտոնե հայրենասիրություն, հաստիքային հայրենասիրություն:

Մարդիկ կան, որ պաշտոն ստանալուց, իմա՝ սեփական հարցերը լուծելուց հետո մի այնպիսի հայրենասիրությամբ են բռնկվում, որ նրանց մոտ կամա թե ակամա քեզ մեղավոր ես զգում հայրենիքի առաջ, քանի որ նման ջերմեռանդությամբ չես տառապում և հանգիստ սիրով ես տոգորված: Սովորաբար նման մարդիկ քեզ խորհուրդ են տալիս «խնամքով» վերաբերվել հայրենիքի պատվին ու ավելորդ բառեր չասել, սպառնում են դավաճանության խարանով պատել ճակատդ: Բայց այդ մարդկանց ջերմեռանդ ու նախահարձակ հայրենասիրությունից, որպես կանոն, հետք անգամ չի մնում, երբ նրանց զրկում են պաշտոնից, ավելին՝ պաշտոնանկությունից հետո նրանք պատրաստ են լինում երկրի, պետության ու ժողովրդի հերն անիծել, գալիս ու փորձում են մերձենալ առաջվա պես հանգիստ սիրով հայրենիքդ սիրողիդ հետ, ասում են՝ դու ճիշտ էիր, պետք էր ժամանակին թերությունների մասին խոսել:

Սույն ողբերգությունը, սակայն, սահուն կերպով զավեշտի է վերածվում, երբ նույն մարդկանց նորից պաշտոն են տալիս, ինչը, ցավոք սրտի, այնքան սովորական է դարձել մեզ մոտ: Մեր ողբերգազավեշտական հերոսները նորից վարակվում են ջերմեռանդ ու նախահարձակ հայրենասիրությամբ և, ասես ոչինչ էլ չի եղել, նոր եռանդով շարունակում քեզ դասեր տալ ու հիշեցնել խարանի մասին:

Հայրենիքի հետ այս ծառայողական սիրավեպը որքան զավեշտալի է համանուն ֆիլմի պես, նույնքան էլ ողբերգական, քանի որ ի տարբերություն հայտնի ֆիլմի՝ սրա վերջը լավ չի լինում: Ոչ թե մարդու, այլ հայրենիքի համար: Ի վերջո, ոչ ոքի համար էլ գաղտնիք չէ, որ նման մարդկանց սերը ոչ թե հայրենիքի հանդեպ է, այլ կերակրատաշտի: Հայրենիքն ու կերակրատաշտը նրանց համար հոմանիշներ են, չկա հայրենիք՝ առանց կերակրատաշտի:

Իսկ մարդկանց մեծ մասը կերակրատաշտից զուրկ հանապազօրյա հացի պրպտումներում իր նյարդերն ու ժամանակն է մսխում, քարից հաց քամում, ապրում գյուղում, որ չամայանա, պահում իրեն ու հաստիքային հայրենասերներին՝ ժամանակ չունենալով մտածել ու խոսել հայրենասիրության մասին, քանի որ դա նրանց արյան մեջ է: Այս մարդիկ քեզ խորհուրդներ չեն տալիս, ջերմեռանդ ու նախահարձակ չեն, ոչ ոքի չեն սպառնում, պարզապես գլուխկախ ապրում են՝ չկասկածելով անգամ, որ ամենամեծ ու ամենաիսկական հայրենասերը հենց իրենք են, չիմանալով, որ առանց իրենց ուրիշները չէին կարողանա իրենց հայրենասիրությունը դրսևորել: Այդ նրանք են հաց արարում, կռվի գնում, որոշումները կատարում:

Այս մարդկանց համար հատուկ տոներ չկան, նրանց համար տոն է Աստծո այն ամեն օրը, որ տանը հաց կա, որ երեխան օրոցքում ճռվողում է, որ երկինքը մաքուր ու խաղաղ է, որ իրենք ապրում են հայրենի հողում, որ իրենց հանդուչոլում իրենք տեր են: Ու քանի այդպես է՝ տոն է ամեն օր:

Շարժում 88 

ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏՅԱՆ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱՀԱՎԱՔՆ «ԱՐՁԱԳԱՆՔՎԵՑ» ԲԵՌԼԻՆՅԱՆ ՊԱՏԻ ՓԼՈՒԶՄԱՄԲ

 Գրիգորի ԱՖԱՆԱՍՅԱՆ
Արցախի պետական համալսարանի դասախոս 

Ազատության և մարդկային արժանապատիվ գոյության տենչող ժողովրդի ոգու համար այս ժամանակահատվածը մեծ չէ: 1988-ի փետրվարին արցախահայությունն ի լուր ամբողջ աշխարհի ազդարարեց ազատության և անկախության իր անկապտելի իրավունքը պաշտպանելու վճռականության և անհողդողդության մասին: Երկրների ու ժողովուրդների միջև փոխհարաբերությունների այն ժամանակվա համակարգի պայմաններում, երբ տիրապետող էր խմբային, «սևկամսպիտակ» մտածողությունը, ղարաբաղյան շարժումը խթանեց անխտիր բոլոր ժողովուրդների ինքնագիտակցության նոր վերելքը:

Մարդիկ հասկացան, որ այդպես այլևս անհնար է ապրել, ինքնապահպանման բնազդը համառորեն պահանջում էր վճռական գործողություններ և նախաձեռնություններ: Ստեփանակերտյան առաջին հանրահավաքն «արձագանքվեց» բեռլինյան պատի փլուզմամբ և մեծ, հզոր, անսասան թվացող կայսրության կազմաքանդմամբ:

Ահա արդեն 20 տարի է, ինչ ազատության մեր կարգախոսը՝ լինել հայ ժողովրդի անմատույց միջնաբերդ, խթանում է վստահությունը մեր իսկ իրավացիության մեջ, և ոչ մի բռնություն չի կարող կասեցնել մեր վստահ շարժումը դեպի զարգացում և առաջադիմություն: Մինչդեռ մի շարք նախկին միութենական հանրապետություններ, սկսելով ժողովրդավարությունից՝ հիմա ընկնում են ազգայնամոլության և շովինիզմի գիրկը:

Պատմությունը հուշում է, որ բոլոր «իզմ»-երը ենթադրում են պատերազմ և ավերածություններ, տեռոր և բռնություն: Մեծ հաշվով, Հարավային Կովկասում առավել ժողովրդավարական հանդիսանում են երեք հանրապետություններ՝ Լեռնային Ղարաբաղը, Աբխազիան և Հարավային Օսիան: Եւ դա զարմանալի չէ, քանի որ մենք չենք սպառնում ոչ ոքի, այլ ձգտում ենք մարդկային հարաբերությունների: Մյուս կողմից էլ՝ Հայաստանը, Ադրբեջանը և Վրաստանը չեն կարող առանց մեզ: Այդ պետական կազմավորումների մեծությունն ու վեհությունը որոշվում է հենց «չճանաչվածների» նկատմամբ վերաբերմունքով: Բարեկամության կամուրջներ գցելը շատ ավելի դժվար է, քան ավերելը:

20 տարվա ընթացքում նոր սերունդ է աճել, որին չի կարելի ժառանգել ատելության բեռը: Արհեստականորեն գաղափարայնացված ցանկացած համակարգ հղի է փլուզմամբ և արժեզրկմամբ, հսկայական էներգիայի արտամղմամբ, որը տանում է ավերման: Արարման և վերականգնման հանդիպական գործընթացը շատ ավելի մեծ ջանքեր է պահանջում: Ահա թե ինչու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության, Աբխազիայի Հանրապետության և Հարավային Օսիայի Հանրապետության ճանաչումը մի քայլ կլինի դեպի ժողովուրդների փոխադարձ ճանաչում, դեպի հաշտեցման փուլ: Խաղաղ գործընթացի այլընտրանքը ավերված քաղաքներն ու գյուղերն են, զոհերն ու վիրավորները, անհայտ կորածներն ու հաշմվածները: Պատերազմը բարբարոսություն է, և ցանկացած նման քայն ունի իր համարժեք հակաքայլը, որն ավելի լավը չէ:

20 տարի է անցել ղարաբաղյան շարժման սկզբից և 20 դար՝ Սուրբ Ծննդից, և իսկը ժամանակն է մեր միջուկահրթիռային դարում խորհելու, թե ինչպես պիտի անցում կատարել Արարման:

  ՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ՇԱՐԺՄԱՆ ԽԵՂԱԹՅՈՒՐՈՒՄԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՎՈՒ՞Մ Է

Գագիկ ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ
Հադրութ 

Արցախի հանրային հեռուստատեսությամբ լուսաբանված՝ Արցախյան շարժման 20-ամյակի տոնակատարության կազմակերպման պետական հանձնաժողովի նիստի ժամանակ ի պատասխան ղարաբաղյան շարժման «ընդհատակյա» փուլի կազմակերպիչների անունները հրապարակելու մասին Ժաննա Գալստյանի առաջարկության՝ նշյալ հանձնաժողովի համանախագահ, ԼՂՀ ԱԺ խոսնակ Ա.Ղուլյանի ասածը, թող ներվի համեմատությունը, հիշեցնում է մեր ազգի համար մի շատ ցավոտ հարցում մեր ընդդիմախոսների փաստարկը՝ «թող դրանով պատմաբանները զբաղվեն»:

Ցավալի է, որ ընդամենը 20 տարի է անցել, բայց արդեն ղարաբաղյան շարժման կազմակերպիչներին ու ակտիվիստներին ընտրովի են ներկայացնում, ելնելով պահի քաղաքական կոնյունկտուրայից: Պատմաբանները, հավանաբար, նրանց անունները կտան շատուշատ տարիներ անց՝ նրանց մահից հետո, ինչպես ծպտված հետախույզներին: Ողջերի անունները կարծես թե ոմանց խանգարում են: Բոլորը չէ, որ մուտք ունեն լրատվամիջոցներ, և եթե նման արտոնություն ունեցող որևէ մեկը միայն իրեն է տեսնում շարժման մեջ, խեղաթյուրելով փաստերը, ապա դրանով էլ սկսվում է ամբողջ շարժման խեղաթյուրումը: Լռության մատնելը ստախոսության ձևերից մեկն է, այն ևս պատմության խեղաթյուրում է նշանակում:

Երեկվա օրն արդեն իսկ պատմություն է, և չի կարելի այն փոփոխել, անկախ այն բանից՝ ոմանց դու՞ր է գալիս, թե՞ ոչ այն, թե ինչպես են իրենք ապրել այդ նույն «երեկ»-ում: Սա միայն իշխանություններին չէ, որ վերաբերվում է, այլև ղարաբաղյան շարժման որոշ առաջամարտիկների, որոնք ձգտում են «ոչ հարմար» մարդկանց անունները «չհիշել»: Վերաբերվում է նաև բոլոր նրանց, ում այսօր հանձնարարված է 20-ամյակի տոնակատարության կազմակերպումը:

Անթույլատրելի է պատմության նկատմամբ անբարեխիղճ վերաբերմունքը: Մասնավորապես, հանձնաժողովի կազմում Հադրութի շրջանից որպես ներկայացուցիչ ներգրավված, ԼՂՀ ԱԺ պատգամավոր Վ.Ավանեսյանի ներկայությունն ինքնին վերոհիշյալ խեղաթյուրման մի մասն է, քանի որ ղարաբաղյան շարժման հետ նա բացարձակապես ոչ մի կապ չունի: Ի՞նչ անաչառություն կարելի է ակնկալել նման հանձնաժողովից:

Իսկ պատմական իրողությունն այն է, որ ԼՂԻՄ-ում առաջին հանրահավաքը եղել է Հադրութում՝ 1988-ի փետրվարի 12-ի երեկոյան: Վերամիավորման մասին հռչակագիրն առաջինը ստորագրել և շրջխորհրդի կնիքով վավերացրել է ժողովրդական դեպուտատների Հադրութի շրջսովետի գործկոմի նախագահ Է.Նավասարդյանը՝ փետրվարի 13-ին: Մյուս շրջկենտրոններում և մայրաքաղաքում հանրահավաքներ կազմակերպվել են դրանից հետո: Ի պաշտպանություն շրջանի ղեկավարության՝ առաջին անգամ ոտքի են կանգնել հադրութցիները. դա այն ժամանակ էր, երբ Ադրբեջանի դատախազությունը փորձեց Է. Նավասարդյանին տանել Բաքու՝ 1988-ի փետրվարի 17-ին:

ժողովրդական դեպուտատների մարզային սովետի արտահերթ նիստը հետո միայն կայացավ՝ շրջսովետների նստաշրջանների հիման վրա՝ փետրվարի 20-ին:

Եթե պատմագրությանն ենք ձեռնամուխ եղել, ապա պիտի գիտակցենք ամեն մի փաստի արժեքը, այլ ոչ թե պատմությունը հարմարեցնենք ինչ-որ մեկի կենսագրությանը: Այսպես, Ա. Ղուկասյանի նախագահության ժամանակ նպատակադրվելով նրան սերտորեն առնչել շարժման հետ՝ ինչ-ինչ երկրորդական առիթներ էին որոնում և դրանք ներկայացնում որպես «համարձակ քայլ»: Օրինակ, հիշում ենք, թե որքան շատ էր այն ժամանակ խոսվում «Սովետական Ղարաբաղ» թերթի ռուսերեն տարբերակի՝ «Սովետսկի Կարաբախ»-ի փետրվարի 22-ի համարում մարզսովետի փետրվարի 20-ի նստաշրջանի որոշումը հրապարակելու մասին:

Ընդսմին, լռության էր մատնվում այն հանգամանքը, որ նույն որոշումը հրապարակվել էր նաև թերթի հայերեն տարբերակում, իսկ թերթի խմբագիրն էլ Ա.Ղուկասյանը չէր, ավելին՝ թերթը մարզսովետի օրգանն էր և իրավունք չուներ չհրապարակելու նստաշրջանի որոշումը: Եւ եթե, վերջապես, խոսքը համարձակության մասին է, ապա այդ դեպքում ինչու՞ մինչև փետրվարի 22-ը թերթում տող անգամ չի հայտնվել երկրամասը ցնցած հանրահավաքների մասին:

Իրականությունը ոչ մի կապ չունի նման «բարի հեքիաթների» հետ: Ամեն ինչ չէր միանշանակ այն տարիներին: Մասնավորապես, հիշենք, որ այն ժամանակ, երբ ԼՂԻՄ-ում բազմաթիվ կուսակցական կազմակերպություններ, իսկ Ասկերանում էլ՝ կուսշրջկոմի բյուրոն, ոչ իրենց կամոք հավանություն էին տալիս ՍՄԿԿ Կենտկոմի քաղբյուրոյի որոշումը, որում ղարաբաղյան շարժումը որակվում էր որպես ծայրահեղական, հադրութցիներն առաջինն այն բոյկոտեցին, և բոյկոտի կազմակերպիչն էլ Էմիլ Աբրահամյանն էր: Ղարաբաղում ամենուր չէր, որ կային նման տոկուն լիդերներ:

Իսկ ինչ վերաբերում է պատմական գնահատականներին, ապա 20 տարի անց միանգամայն ակնհայտ է, որ քաղաքական և ժամանակային առումներով Ղարաբաղում և Երևանում ամեն ինչ անթերի է կատարվել, և այն էլ ընդամենը 9 օրվա ընթացքում՝ փետրվարի 12-ից մինչև 20-ը: Արկադի Կարապետյանի, Արթուր Մկրտչյանի, Իգոր Մուրադյանի, Մանվել Սարգսյանի և այլոց կատարածն այդ ընթացքում ուղղակի անգնահատելի է:

Դրանից հետո փաստորեն  մնում էր հետ մղել հարվածները, կատարել պարտադրված պատասխան քայլեր՝ հաջող և անհաջող, կազմակերպելով հանրահավաքներ ու «բաժակ բարձրացնել» ի փառս միացման... հաջորդ երեքուկես տարիներին՝ ընդհուպ մինչև 1991 թվականը, երբ վերցնելով նախաձեռնությունն իրենց վրա՝ ղարաբաղցիները կրկին  սկսեցին հաջողությունների հասնել թե քաղաքական ասպարեզում, և թե մարտադաշտում:

Իսկ զինված պայքարի սկիզբ, ըստ իս, հարկ է համարել Ասկերանի մոտ տեղի ունեցածը, երբ մի քանի քաջազուններ որսորդական հրացաններով կանգնեցրին ազերական բազմահազարանոց ամբոխին: «Երբ հայտնվում է զինված հայը՝ հայտնվում է նաև ադրբեջանական գլխաշորը՝ արդարացնելու համար իրենց տղամարդկանց փախուստը»:

Ի՞նչ ասեմ, ցայսօր չեն հրապարակում այն ժամանակվա հերոսների անունները հավանաբար այն պատճառով, որպեսզի Ադրբեջանը նրանց միջազգային հետախուզման չտա: Մինչդեռ այդ պատմական իրադարձությունը ևս կարող է օրինակ ծառայել մատաղ սերնդի դաստիարակության գործում:

լրահոս

 Շարժման 20-րդ տարեդարձին նվիրված միջոցառումները շարունակվում են

Հանրապետությունում մեկնարկել են Արցախահայության ազգային-ազատագրական պայքարի` ղարաբաղյան շարժման 20-րդ տարեդարձին նվիրված տոնական միջոցառումները:

Փետրվարի 13-ին Շարժման 20-րդ տարեդարձին նվիրված գիտագործնական կոնֆերանս է տեղի ունեցել Արցախի պետհամալսարանում:

Հոբելյանին նվիրված բաց դասեր եւ տարբեր ուսուցողական միջոցառումներ են անցկացվում` շարժման առաջամարտիկների ու ակտիվիստների մասնակցությամբ, տարբեր մարզական եւ մշակութային միջոցառումներ են փետրվար ամսվա ընթացքում նախատեսվում անցկացնել Ստեփանակերտի մշակույթի օջախներում, ԼՂՀ ՊԲ զորամասերում եւ ստորաբաժանումներում, ԼՂՀ շրջաններում:

Տոնակատարության կազմակերպման եւ համակարգման պետական հանձնաժողովի կողմից հաստատված միջոցառումների ծրագրով՝ փետրվարի 14-17-ը շրջկենտրոններում նախատեսվում է հանրահավաքներ անցկացնել՝ շարժման շրջանային ակտիվի մասնակցությամբ: Փետրվարի 19-ին հարգանքի տուրք կմատուցվի ղարաբաղյան շարժման նվիրյալ, մահացած ակտիվիստների հիշատակին, այնուհետեւ տեղի կունենա տարեդարձին նվիրված հանդիսավոր ժողով:

Փետրվարի 20-ին հանրահավաք տեղի կունենա Ստեփանակերտում, որը կսկսվի Ազատության հրապարակում, որտեղից մասնակիցները քայլերթով կհասնեն Վերածննդի հրապարակ: Նախատեսվում են նաեւ ծաղկեպսակադրման արարողություն՝ Ստեփանակերտի հուշահամալիրում եւ այցելություններ՝ ԼՂՀ հուշարձաններ: Նույն օրը 1988թ. փետրվարի 20-ի նստաշրջանի մասնակիցների եւ հյուրերի պաշտոնական ընդունելություն տեղի կունենա կառավարության նիստերի մեծ դահլիճում: Միջոցառումները կեզրափակվեն տոնական համերգով եւ հրավառությամբ:

Ծրագրի համաձայն՝ փետրվարի 17-20-ը ընդունելություններ կկազմակերպվեն արտերկրում գործող ԼՂՀ մշտական ներկայացուցչություններում, իսկ ապրիլ-մայիս ամիսներին նախատեսվում է միջազգային գիտաժողով անցկացնել:

Հիփոթեքային վարկերի հայտերը կսկսեն ընդունել մարտից 

Ազգային ժողովի փետրվարի 13-ի նիստում կառավարության հետ հարց ու պատասխանի ժամանակ կրկին բարձրացվեց հիփոթեքային վարկի տրամադրման հարցը: Պատգամավոր Ռոմելա Դադայանը նկատեց, որ արդեն 3 տարուց ավել է, ինչ խոսվում է այդ վարկի մասին, սակայն առայսօր հարցը լուծում չի ստացել: Նա հետաքրքրվեց, թե երբ է սկսվելու ծրագիրը:

Հարցին ի պատասխան՝ ԼՂՀ տնտեսական զարգացման նախարար Բենիկ Բաբայանը նշեց, որ մոտ օրերս կառավարության նիստում քննարկման կդրվի բանկերի կողմից տրվող հիփոթեքային վարկի տրամադրման կարգը: Բանկերի հետ պայմանավորվածություն կա, որ 12 տոկոս տոկոսադրույքով են վարկ տրամադրելու, որի 6 տոկոսը մարելու է կառավարությունը, իսկ մնացյալ 6-ը՝ հիփոթեքային վարկից օգտվողները: Նախարարը հավաստիացրեց, որ մարտ ամսից կսկսեն ընդունել քաղաքացիների հայտերը:

 Ղարաբաղում ծխելը խստիվ արգելվում է 

«Ազատ Արցախ» պաշտոնաթերթը հրապարակել է «Ծխախոտի իրացման, սպառման եւ օգտագործման սահմանափակումների մասին» օրենքի տեքստը: Համաձայն օրենքի, որն ուժի մեջ կմտնի մեկ ամիս հետո, հասարակական վայրերում, այդ թվում՝ կրթական, մշակութային հիմնարկներում, հասարակական տրանսպորտում, բոլոր հիմնարկներում եւ կազմակերպություններում ծխելը խստիվ արգելվում է: Բացի, իհարկե, հատուկ տեղերից, որ ղեկավարները պարտավոր են ստեղծել իրենց հաստատություններում:

Օրենքն ընդունվել է անցած տարվա դեկտեմբերին եւ այն եզակի նախագծերից էր, որին դեմ են քվեարկել մի քանի պատգամավոր /սովորաբար, մեր խորհրդարանում օրենքներն ընդունվում են միաձայն կամ մեկ «դեմ» ձայնով/: Երեւի մի քանի պատգամավոր հստակ պատկերացրել են, թե ինչ է սպառնում նրանց, ինչի համար անհանգստացել են:

Իսկ հասարակությունը, դատելով այսքանից, չի կասկածում անգամ, որ մեկ ամիս հետո կյանքը հիմնովի կփոխվի: Հասարակական տրանսպորտի, երթուղայինների վարորդները չգիտեն, որ մեկ ամսից նրանք ստիպված կլինեն չծխել սեփական մեքենայում, բժիշկները չեն պատկերացնում, որ շուտով չեն կարողանալու ծխել սեփական աշխատասենյակում, իսկ բարձր դասարանցիները չեն ենթադրում, որ ծխելը դպրոցներում արգելվելու է ոչ միայն դպրոցական կանոններով, այլ օրենքի ամբողջ խստությամբ:

Ճիշտ է, օրենքում նշված չէ, թե ինչ պատժամիջոցներ կկիրառվեն օրինախախտների նկատմամբ: Այդ պատժամիջոցները կորոշի կառավարությունը: Ընդունված օրենքի կիրառումը կվերահսկվի «լիազորված մարմնի» կողմից, որը նույնպես կորոշի կառավարությունը:

Ի դեպ, օրենքով արգելվում է ծխախոտի առքուվաճառքը անչափահասների մասնակցությամբ /մինչեւ 18 տարեկան/: Արգելված է նաեւ ծխախոտի հատավաճառքը:

 Ստեղծվել է Միջազգային համագործակցության պետական կենտրոն 

Կառավարության որոշմամբ ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարարությանը կից ստեղծվել է Միջազգային համագործակցության պետական կենտրոն, որի տնօրեն է նշանակվել ԱԳՆ նախկին գլխավոր քարտուղար Ժաննա Կրիկորովան: Կենտրոնի՝ ԼՂՀ ԱԳՆ-ում տեղի ունեցած շնորհանդեսին հրավիրված էին ոչ կառավարական կազմակերպությունների ղեկավարներ եւ լրագրողներ:

«ԱԳՆ կառուցվածքը ենթադրում է տարբեր բնույթի գործակալությունների ստեղծում, որոնք կապ չունեն արտաքին քաղաքականության հետ, սակայն զբաղվում են միջազգային կապերով: Իմ աշխատանքի փորձը ԱԳՆ-ում ցույց տվեց, որ որոշ ոլորտներում մենք բացթողումներ ունենք: Ինչպես հայտնի է, ղարաբաղյան ԱԳՆ-ն ունի երկու սպեցիֆիկ խնդիր՝ ԼՂՀ անկախության ճանաչում եւ միջազգային կապերի զարգացմանն ուղղված գործունեություն: Ելնելով դրանից, ԱԳՆ-ն ներկայացրեց Միջազգային համագործակցության կենտրոն ստեղծելու մասին նախաձեռնություն, որին հավանություն տրվեց ամենաբարձր մակարդակով»,- տեղեկացրել է Ժաննա Կրիկորովան: Նա նշեց, որ միջազգային եւ ոչ կառավարական կազմակերպությունների հետ շփումների մեծ փորձ ունի և տեղյակ է, որ ներկայումս Ղարաբաղում գործող ոչ կառավարական կազմակերպությունները բախվում են մեծ դժվարությունների:

«Շատերը կարիք ունեն տարբեր տեսակի խորհրդատվությունների, կարիք կա նաեւ հեշտացնել ոչ կառավարական կազմակերպությունների եւ պետական մարմինների հարաբերությունները: Այդ պատճառով էլ մտադիր ենք իրականացնել գործող կազմակերպությունների փորձի եւ կարիքների գնահատում, ինչպես նաեւ նպաստել ոչ կառավարական կապերի զարգացման դինամիկային»,- հավելել է Ժ. Կրիկորովան:

 «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը ԼՂՀ-ում սկսել է երեք նոր ծրագիր

Վերջին մեկ ամսում «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը ԼՂՀ տարածքում սկսել է միաժամանակ իրականացնել երեք ծրագիր: Աշխատանքներ են ընթանում Հադրութի շրջանի Տող գյուղի միջնակարգ դպրոցի հիմնանորոգման, Ակնաղբյուր գյուղի դպրոցի կցակառույցի շինարարության եւ Մարտակերտի շրջանի Մատաղիս գյուղի մանկապարտեզի կառուցման ուղղությամբ:

Տող գյուղի միջնակարգ դպրոցի վերակառուցումն այսօր խիստ կարեոր է շրջանի համար: 1989-90 թթ. արցախյան հակամարտության տարիներին դպրոցի շենքն ու կահույքը մեծապես վնասվել են: Տանիքը վթարային է, ջրի բացակայությամբ պայմանավորված` չկա ջեռուցում, բարեկարգ սանհանգույցներ: Դրան գումարվել են նաեւ ձմռան ցուրտ ամիսների պատճառած անհարմարություններն ու դժվարությունները. ցածր ջերմաստիճանի հետեւանքով սառել են գյուղ մտնող ջրի խողովակները, եւ մեկ ամսից ավելի է, ինչ գյուղացիները ջրի խնդիրը լուծում են մոտակա վայրերից ջուր կրելով: Տեղի բնակիչների խոսքով` այս տարվա ցրտաշունչ ձմեռը աննախադեպ էր:

Այսօր դպրոց հաճախող շուրջ 100 աշակերտներ դասերն անցկացնում են դպրոցի առաջին հարկի եւ կից երաժշտական դպրոցի՝ փայտե վառարաններով ջեռուցվող սենյակներում եւ անհամբեր սպասում դպրոցի վերակառուցման ավարտին:

1979թ. կառուցված երկհարկանի դպրոցի ձախակողմյան հատվածի հիմնանորոգումն (ծրագրի արժեքը` 139 մլն ՀՀ դրամ) իրականացվում է «Արցախի վերածնունդ» ծրագրի շրջանակներում: Ներկա դրությամբ կատարվում են նախապատրաստական, վերահատակագծման աշխատանքներ, ուժեղացվում են դպրոցի հիմքերը: Առաջիկա ամիսների ընթացքում կկառուցվի ջեռուցման համակարգ, կվերակառուցվի դպրոցի ջրամատակարարման ներքին համակարգը, ամբողջությամբ կվերանորոգվի տանիքը, կբարեկարգվի դպրոցի տարածքը:

«Այս տարի կավարտեմ դպրոցը եւ, ափսոս, հնարավորություն չեմ ունենա սովորել նոր դպրոցում, բայց ցածր դասարանների աշակերտները շատ ոգեւորված են, որ մի քանի ամսից կունենան գեղեցիկ ու ջեռուցվող դասասենյակներ», - ասում է դպրոցի 11-րդ դասարանի աշակերտուհի Ալինա Ավետիսյանը: Ալինան սիրում է կենսաբանություն եւ քիմիա առարկաները եւ հստակ որոշել է իր անելիքը. կընդունվի բժշկական համալսարան, կստանա վիրաբույժի մասնագիտություն եւ անպայման կվերադառնա հայրենի գյուղ` այն հույսով, որ գյուղում կգործի հիվանդանոց եւ ինքը կկարողանա օգնել համագյուղացիներին: Ավելի քան 700 բնակիչ ունեցող գյուղում գործող բուժկետը միայն առաջին օգնություն կարող է ցուցաբերել, եւ արդեն լուրջ բժշկական միջամտության անհրաժեշտության դեպքում` գյուղացիներին տեղափոխում են Ստեփանակերտի հիվանդանոց:

«Հայաստան» հիմնադրամի աջակցությունը մեզ համար խիստ գնահատելի ու թանկ է: Մինչ օրս եղած պայմանները հնարավորություն չէին տալիս պատշաճ ձեւով իրականացնել աշակերտների ուսումը: Հիմնանորոգումից հետո մենք կունենանք ժամանակակից դպրոց, որը կարող է սպասարկել նաեւ մոտակա Ջրակուզ, Մարիամաձոր, Թաղուտ, Ծակուռի, Հակակու, Մոխրենես, Թումի գյուղերին», - ասում է դպրոցի տնօրեն Վլադիկ Ղահրյանը: Տնօրենը հպարտությամբ նշում է նաեւ, որ անգամ ներկա պայմաններում դպրոցում շարունակվում են դաշնամուրի, քանոնի, շվիի, նկարչության, շախմատի խմբակների դասերը: Պատերազմի թեժ օրերին անգամ դասերը չդադարեցին. պարապմունքներն անցկացվում էին աշակերտների կամ ուսուցիչների տներում:

Հադրութի շրջանի Ակնաղբյուր գյուղի դպրոցի կցակառույցի նպատակը դպրոցի ընդհանուր ծավալների ավելացումն է: Արդեն պատրաստ է կցակառույցի առաջին հարկը: Ծրագիրն (արժեքը` 24 մլն ՀՀ դրամ) իրականացվում է «Հայաստան» հիմնադրամի Ֆրանսիայի հանձնախմբի հովանավորությամբ:

Հիմնադրամը շինարարական աշխատանքներ է իրականացնում նաեւ Մարտակերտի շրջանի Մատաղիս գյուղում: Հիմնադրամի Լիբանանի տեղական մարմնի օժանդակությամբ (ծրագրի ընդհանուր արժեքը` 20մլն ՀՀ դրամ ) գյուղի նախկին դպրոցի շենքը վերակառուցվում է մանկապարտեզի: Ներկա պահին կատարվում են տանիքի վերակառուցման եւ ներքին հարդարման նախապատրաստական աշխատանքները:

Հատկանշական է, որ Տորոնտոյի հայ համայնքի հովանավորությամբ 2007թ. Հիմնադրամը Մատաղիս գյուղում կառուցեց միջնակարգ դպրոց, որն այսօր ունի շուրջ 70 աշակերտ: Իր երախտագիտությունը հայտնելով Հիմնադրամի աշխատանքային խմբին` դպրոցի փոխտնօրեն Նելլի Ասպարյանը ուրախությամբ նշեց, որ գյուղի երիտասարդությունը գնալով ավելանում է: Նրա խոսքերով՝ հիմնական պատճառը գյուղում ժամանակակից դպրոցի առկայությունն է. գյուղի դպրոցականներն ունեն բարեկարգ դպրոց, իսկ մեկ տասնյակից ավելի երիտասարդ մանկավարժներ` աշխատանք:

«Հայ մանուկների կյանքի ու կրթության բարելավման խնդիրը միշտ էլ եղել է «Հայաստան» հիմնադրամի ուշադրության կենտրոնում: Հիմնադրամը շարունակում է իրագործել «Արցախի վերածնունդ» ծրագիրը` միաժամանակ ձեռնամուխ լինելով Հայաստանի եւ Արցախի սահմանամերձ գյուղերի վերակառուցման ծրագրին, որն արդեն կլուծի կոնկրետ գյուղի համալիր խնդիրները», - ասում է Հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Վահե Աղաբեկյանցը:  

Տեղեկատվությունը տրամադրել է «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը 

ԲԱՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԿՎԵՐՍԿՍՎԵՆ ԱՅՆ ԿԵՏԻՑ, ՈՐԻՆ ԿՀԱՍՆԵՆ ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐԸ ԹԱՅՄ-ԱՈՒՏԻ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ

 Հիմնական սկզբունքը` ուժի չկիրառում 

Հունվարի առաջին կեսին կայացավ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների այցը ղարաբաղյան հակամարտության գոտի£ Ըստ երեւույթին, նրանք այլեւս նման կազմով տարածաշրջան չեն գալու եւ հայաստանյան ներկայիս գործող ղեկավարության հետ չեն հանդիպելու£ Ինչպես հայտարարել է ՀՀ արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը, փետրվարի 19-ից հետո կփոխվի ինչպես Հայաստանի ղեկավարության, այնպես էլ՝ համանախագահների կազմը£ Համանախագահներն իրենց հերթին հայտարարել են, որ մինչեւ տարվա վերջ ղարաբաղյան կարգավորման մեջ ընդմիջում՝ թայմ-աուտ է հայտարարված, համենայնդեպս՝ մինչեւ աշնանն ավարտվեն նաև Ադրբեջանի նախագահի ընտրությունները£

Ո՞ր կետում է բանակցային գործընթացում թայմ-աուտ հայտարարվել£ Ըստ երեւույթին՝ զրոյական կետում£ Համենայնդեպս, համանախագահներին այդպես էլ չի հաջողվել որոշել, թե որ սկզբունքն է կարեւոր միջազգային իրավունքում՝ ազգերի ինքնորոշո՞ւմը, թե՞ տարածքային ամբողջականությունը£

«Եթե ամեն անգամ, երբ խոսվի ինքնորոշման մասին, մենք ճանաչենք այս կամ այն տարածքի անկախությունը, մենք կխախտենք Հելսինկյան ակտի մեկ այլ սկզբունք՝ տարածքային ամբողջականության սկզբունքը», - այս մասին հայտարարել է ամերիկյան համանախագահ Մեթյու Բրայզան£ «Մեր՝ միջնորդներիս դերը կայանում է հենց դրանում, որ ստեղծված իրավիճակից ելք գտնենք՝ միջազգային նորմերից ելնելով, մասնավորապես՝ ուժի չգործադրման մասին սկզբունքից», - հավելել է նա£

Ուժի չկիրառման սկզբունքը, ըստ երեւույթին, հիմնականն է դառնում կարգավորման մեջ: Հունվարի 18-ին Եվրախորհրդարանը ընդունել է «Հարավային Կովկասի նկատմամբ Եվրամիության ավելի արդյունավետ քաղաքականություն. խոստումներից դեպի գործողություններ» բանաձեւ-զեկույցը: Բանաձեւը, մասնավորապես հաստատում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորումը անհրաժեշտ է ԵՄ հարեւանության կայունության, ինչպես նաեւ Հարավային Կովկասի տնտեսական եւ սոցիալական զարգացման համար: Եվրախորհրդարանը նշում է, որ ինքնորոշման իրավունքի եւ տարածքային ամբողջականության սկզբունքների հակասությունը նպաստում է Հարավային Կովկասում չկարգավորված հակամարտությունների երկարաձգմանը եւ գտնում է, որ այդ հիմնահարցերը պետք է կարգավորվեն միայն խաղաղ բանակցությունների միջոցով:

Հելսինկյան ակտի երրորդ՝ ուժի չկիրառման սկզբունքի մասին հայտարարություններն ավելի են կոնկրետացել Բաքվում՝ Ադրբեջանի նախագահ Ի.Ալիեւի հետ համանախագահների հանդիպումից հետո: Դիվանագետները փաստորեն խոստովանել են, որ տարածքային ամբողջականության եւ ինքնորոշման սկզբունքները համադրելու ձեւ չկա, եւ հակասությունները զինված հակամարտության չվերածելու միակ միջոցը ուժի չկիրառման երրորդ սկզբունքն է: Հետեւաբար, համանախագահության ջանքերն ուղղված կլինեն հենց դրան, որ ղարաբաղյան հակամարտության տարածաշրջանում պատերազմ կրկին չբռնկվի: Հավանաբար, հենց այդ պատճառով համանախագահները, իրենց երկարատեւ գործունեության ընթացքում առաջին անգամ, շփման գծում մասնակցել են հեթական դիտարկմանը: Ամերիկացի համանախագահ Մեթյու Բրայզան, պատասխանելով հարցին, թե ինչի հետ է դա կապված, պատասխանել է, որ վաղուց ցանկացել է մասնակցել դիտարկմանը: Ու հավելել է՝ «ինչպե՞ս կարող եմ լավ դիտորդ լինել, եթե շփման գծում չեմ եղել»:

Երբ պարզ դարձավ, որ միջազգային հանրությունը կզբաղվի ոչ թե խնդրի կարգավորմամբ, այլ զինադադարի պահպանմամբ, Ադրբեջանում նոր ուժով սկսեցին հանդես գալ ռազմատենչ հայտարարություններով: Ղարաբաղի հարցն արդեն «լուծած» նախագահ Ալիեւը հայտարարել է, որ հայերը Երեւանում հյուրեր են£ Կրկին «ակտիվացվել» է ալբանացիների վարկածը, ինչպես նաեւ հայտարարվել, որ Ղարաբաղում տեղակայված են Քրդական աշխատավորական կուսակցության ռազմական հենակետեր: Այսինքն, տեղեկատվական եւ քարոզչական պատերազմը վերսկսվել է նոր թափով:

  Մադրիդյան սկզբունքները մի կողմ դրվեցին

 Թերեւս, կարելի է արձանագրել, որ «մադրիդյան» սկզբունքները, որոնց շուրջ, իբր, վերջին տարիներին ընթանում էին բանակցությունները, մի կողմ են դրվել: Համենայնդեպս, համանախագահների հետ հանդիպումից հետո, նախագահ Բակո Սահակյանը հստակ ասել է, որ այդ համաձայնագրի մի քանի կետեր չեն համապատասխանում Ղարաբաղի շահերին: Նույն հայտարարությամբ Երեւանում հանդես է եկել Ռոբերտ Քոչարյանը: Իսկ դա նշանակում է, որ ամբողջությամբ չի ընդունվում հայեցակարգը:

Չնայած լրագրողի հարցին, թե որ չհամաձայնեցված կետերի մասին է խոսքը, ռուսաստանցի համանախագահ Յուրի Մերզլյակովը կոկետաբար պատասխանել է՝ «չեմ ասի», այնուամենայնիվ, կարելի է ենթադրել, որ հայկական կողմը, մասնավորապես՝ Ղարաբաղը, համաձայն չէ նախկին ԼՂԻՄ-ի շուրջ տարածքները հանձնելու, ադրբեջանցի բոլոր փախստականների վերադառնալու եւ հանրաքվե անցկացնելու հարցը անորոշ ժամանակով հետաձգելու գաղափարին:

Չէ՞ որ Արցախում ընդունվել է Սահմանադրություն, որտեղ հստակ գրված է, որ ԼՂՀ-ն պետություն է՝ իր ներկայիս փաստացի սահմաններով, որոնք ոչ մի առնչություն չունեն նախկին ԼՂԻՄ-ի հետ: Իսկ երկրի նախագահն էլ երկրի տարածքային ամբողջականության ու անվտանգության երաշխավորն է: Հավանաբար, նախագահ Բակո Սահակյանը դրանից ելնելով է հայտնել իր դիրքորոշումը հիմնարար սկզբունքների վերաբերյալ, ընդգծելով, որ դրանք չեն համապատասխանում Ղարաբաղի շահերին:

 Ղարաբաղը կմասնակցի 

Նախագահի եւս մի նշանակալից հայտարարություն կապված էր բանակցություններին Ղարաբաղի մասնակցության հետ: Այդպիսի մասնակցության անհրաժեշտության մասին խոսվում է վաղուց, բայց այս անգամ նախագահը խոսել է ոչ թե բանակցություններին Ղարաբաղին կցելու, այլ Հայաստանի ապագա դերի մասին: Նա նշել է, որ Հայաստանը նույնպես պետք է մասնակցի բանակցություններին, դրանով իսկ նշելով, որ Ղարաբաղի հարցն արդեն լուծված է: Ակնհայտ է, որ ԼՂՀ նախագահն այդ թեմայով զրույց է ունեցել Հայաստանի ղեկավարության հետ, եւ եթե նախկինում Երեւանը չէր պնդում բանակցություններին Ղարաբաղի մասնակցությանը, հիմա, երեւի, փոխել է իր դիրքորոշումը:

 Թայմ-աուտը կավարտվի անսպասելի 

Մինչ Ղարաբաղի շուրջ բանակցողները թայմ-աուտ են վերցրել, աշխարհի մյուս եզրերում «անկախացման» գործընթացները ակտիվացել են:

Կոսովոյի անկախությունը ճանաչելու դեպքում այլ անջատողական տարածքներում ևս նկրտումներ կլինեն, այդ թվում՝ Աբխազիայում եւ Հարավային Օսիայում: Այդ մասին Ստրասբուրգում վրացական հեռուստաընկերությանը հայտարարել է Եվրախորհրդի գլխավոր քարտուղար Թերի Դեւիսը: «Ես չեմ բացառում չճանաչված հանրապետություններ Աբխազիային եւ Հարավային Օսիային Եվրախորհուրդ հրավիրելու հնարավորությունը, որպեսզի լսենք նրանց դիրքորոշումները հակամարտությունների կարգավորման նկատմամբ, քանի որ հակամարտությունների կարգավորման համար պետք է ցանկացած երկխոսություն օգտագործել»,- ընդգծել է Դեւիսը:

Փետրվարի 3-ին Սերբիայում կկայանա նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլը, եւ հավանական է, որ իշխանության կգան ազգայնական ուժեր, որոնք մտադրություն ունեն սերտ կապեր հաստատել Ռուսաստանի հետ: Ավելին՝ օրերս Բելգրադն ու Մոսկվան համաձայնագիր են ստորագրել, համաձայն որի սերբական ամենախոշոր նավթային ընկերության արժեթղթերի պետական փաթեթը վաճառվելու է ռուսական «Գազպրոմ»-ին: Փոխարենը Սերբիայով կանցնի խոշոր «ռուսական» գազատարը: Եւ ամենակարեորը՝ ռուսները չեն թույլատրի, որ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը անկախանալու հնարավորությունն ընձեռի սերբական Կոսովոյին:

Սակայն Կոսովոն արդեն հայտարարել է, որ, անկախ սերբական ընտրությունների արդյունքներից, կհռչակի անկախություն, եւ Պրիշտինային այդ գործում կսատարեն ԱՄՆ-ն եւ Եվրամիությունը:

Այս համապատկերի վրա կարելի է ենթադրել, որ թայմ-աուտը ղարաբաղյան հարցում կարող է կարճ լինել: Կոսովյան իրադարձությունների ցանկացած զարգացման պարագայում ղարաբաղյան բանակցությունները կարող են վերսկսվել: Եւ այս ժամանակահատվածը հայկական դիվանագիտության համար չպիտի սպասման շրջան լինի. բանակցությունները կվերսկսվեն այն կետից, որին կհասնեն երկու կողմերի դիվանագետները թայմ-աուտի ընթացքում: Հիմա շարունակվում են անդրկուլիսյան գործընթացները, եւ նույնիսկ պարզ չէ՝ կփոխվի՞ համանախագահների կազմը:

Նաիրա ՀԱՅՐՈՒՄՅԱՆ 

սոցիալ-տնտեսական

 Տուն չունեն, բայց կառչած են հողին 

«Մենք Էստեղ դաչնիկ չենք, այլ մշտական բնակիչ, ու էս գյուղից հեռանալու մտադրություն չունենք»,- ասում է Լեռնային Ղարաբաղի Ասկերանի շրջանի Մոշխմհատ գյուղում բնակվող տիկին Մարգոն:

Եվ իսկույն սկսում է խոսել իրենց ընտանիքի համար ամենակարեւոր եւ ամենացավոտ հարցի` տան` արդեն երկար տարիներ չլուծվող խնդրի մասին:

«Արցախյան պատերազմի ժամանակ էր, երբ ընտանիքով եկանք այստեղ: 1992-ին հարսս զույգ թոռնիկներս գրկին տեղափոխվեց այստեղ: Այդ ժամանակ Ստեփանակերտը հրթիռակոծվում էր: Հրթիռը վնասել էր նաեւ քաղաքի տունը»,- հիշում է 2-րդ կարգի հաշմանդամ տիկին Մարգոն` խառնելով վառարանի ներսում եղած փայտը: Իսկ վառարանը եւ տան լույսն օրվա մեծ մասը վառվում են, քանի որ տունը շատ խոնավ է ու մութ: Իսկ տանն ապրում են ամուսինը` Շմավոնը, նրա 92-ամյա մայրը, տղան, հարսը եւ երեք որդիները:

Հովհաննիսյանների ընտանիքը տան պատճառով շատ դժվարություններ է տեսել, ու ստիպված են եղել մի քանի անգամ տեղափոխվել: Տիկին Մարգոյի ամուսինը` Շմավոն Հովհաննիսյանը, պատմում է, որ 1992-ին, երբ եկան պապական տունը, որը ժամանակին գյուղի ամենամեծ եւ լավ տներից էր, սկզբում ապրում էին երկրորդ հարկում: Այնուհետեւ հաստ ու մեծ պատերը սկսեցին իրարից հեռանալ, ու աստիճանաբար ան-հնար դարձավ այդտեղ ապրելը: «Դրանից հետո ստիպված եղանք ժամանակավոր բնակվել գյուղի դպրոցի դասարաններից, այնուհետեւ` գյուղի ազատ տներից մեկում: Դա տեւեց շուրջ մեկուկես տարի, այնուհետեւ մի քանի ամիս մեր բակի վրանում էինք ապրում, որից հետո տան նկուղը մի կերպ հարմարեցրեցինք եւ տեղափոխվեցինք այնտեղ»:

Չափերով մեծ ու հին տան հետեւի եւ դիմացի պատերի ճեղքերը երեւում են նույնիսկ հեռվից, իսկ տան տեսքը հուշում է, որ այդտեղ ապրելը պարզապես անհնար է: «Երեւի այդ պատճառով է տարիներ առաջ այստեղ եկած մասնագետը, նույնիսկ մոտիկից չծանոթանալով տան պայմաններին, մեզ հորդորել շուտափույթ դուրս գալ տնից»,- ասաց Շմավոնի որդին` Վարուժանը, երբ զարմանքով հարցրեցի` այստե՞ղ եք ապրում:

Իսկ երբ մտա Հովհաննիսյանների մութ ու խոնավ սենյակը, որը եւ ննջասենյակ է, եւ ճաշասենյակ, եւ խոհանոց, եւ բաղնիք, իմ մոտ իսկույն մի հարց ծագեց` ի՞նչն է այս մարդկանց ստիպում այստեղ մնալ: Այդ մարդիկ պարզապես կառչած են այդ տանն ու հողին: Այլապես նրանք չեն ապրի այնպիսի մի նկուղային սենյակում, որի պատերի քարերը մեկ առ մեկ կարելի է հաշվել, որի առաստաղից ավազ եւ մեկ-մեկ էլ քարի փոքր կտորներ են թափվում: Սենյակ, որի հատակը բակի հողից ոչնչով չի տարբերվում, եւ տնեցիները ստիպված, ինչպես իրենք են ասում, «ռեզինե սապոգներով են ման գալիս»:

«Հող ենք մշակում, անասուններ պահում: Ստացած եկամուտով կարողանում ենք ընտանիքը պահել եւ այստեղից դուրս գալու մտադրություն չունենք: Եթե մտադրություն ունենայինք, մեր թոռներն այստեղ դպրոց կհաճախեի՞ն: Ավելին` փոքրիկը դեռ շարունակում է սովորել գյուղի դպրոցում, 8-րդ դասարանում է»,- զարմանքով փաստում է քեռի Շմավոնը, որի ընտանիքի միակ խնդիրը տան հարցն է: Իսկ այն լուծելու խնդրանքով բազմիցս դիմել են համապատասխան ատյաններ` համայնքի ու վարչակազմի նախկին եւ գործող ղեկավարներից մինչեւ հանրապետության նախագահ: